Largësia ka një zë që e merr me vete frymën. Nuk flet me fjalë, por me orët e zgjatura në kalendar, me zilet e telefonit që bien në kohë të ndryshme, me tingullin metalik të njoftimeve që shpesh vijnë natën. Unë e mësova këtë zë pak nga pak, që ditën kur të pashë për herë të parë në një librari të vogël të Tiranës, aty te rafti i hartave ku duart e tua gjetën një atlas të verdhë. Nuk e di pse vendosa të të flas, ndoshta sepse atlaset zgjojnë guximin tek ata që zakonisht rrinë të heshtur. Më the se të pëlqenin qytetet që dojmë të zbuloje, pastaj, si pa e kuptuar, fole për nisjen tënde për në Berlin pas një muaji. Unë buzëqesha si njeri që nuk di ç’të thotë kur dëgjon një fjalë të madhe, e ti shtove se largësitë nuk të trembin, vetëm të mësojnë.
Ai muaj erdhi si një dhuratë e padukur. U takuam çdo pasdite pas punës sime dhe provimeve të tua. Pinim kafe aty pranë Lanes, ecnim në rrugë të lodhura nga hapat e të tjerëve, shpiknim lojëra me dritat e semaforëve, lexonim etiketat e librave me zë të lartë, dhe shpeshherë vijonim bisedat edhe kur fjalët mbaronin. Bëmë një marrëveshje pa dokumente: unë do të të dërgoja një letër në javën e parë të qëndrimit tënd atje, e ti do të ma ktheje me një kartolinë ku të shkruhej emri i metrosë më të afërt nga dritarja jote. Qeshëm. U dha dorëzaninë e padukshme që e bëjnë vetëm ata që besojnë më shumë në të ardhmen sesa në planin.
Dita e fundit erdhi e rregullt si një orë britanike. Në aeroport mbajtëm një largësi të mençur nga dramat e filmit; nuk donim të shndërroheshim në dy figura që kthehen shpesh në kujtim për t’i kujtuar vetes sa shumë e tepruam. Të përqafova lehtë, si të mbaja një libër të rëndë që s’duhet të më bie nga duart. Ti m’u mbështete në sup dhe the diçka që në atë çast ma shndërroi trishtimin në një dritë të vogël: “Nëse largësia na e prish gjumin, do t’ia ndryshojmë orën. Por nuk do t’ia prishim zemrën.”
Javën e parë, letra ime udhëtoi nëpërmjet zyrës postare të rrugicës sime. I vura një pullë me ngjyra, pak si për ta bërë të guximshme. Aty brenda ishin ditët tona të fundit në qytet, çizmet e tua të lagura nga shiu i mesditës, dhe një fjali që më doli vetvetiu: “Nuk di të të dua ndryshe, veçse nga larg, sepse largësia më mëson kujdesin që afërsia shpesh e harron.” Kartolina jote erdhi pas dhjetë ditësh. Ishte e qeshur. Ishte shkruar mbi një imazh të një stacioni metroje me emër që s’e dija ta shqiptoja. Poshtë, një shigjetë e vogël tregonte një dritare dhe fjala jote: “Këtu fosforizojnë mbrëmjet. T’i dërgoj në audio.”
Me audio mësova zërin e Berlinit dhe intonacionet e pritjes. Zilja e aplikacionit u bë si një zile dere në orën një të natës; hapja chat-in dhe ti më tregoje për rrugët ku biçikletat s’kanë frikë nga drita e kuqe, për njerëzit që nuk flasin shumë, por ulen në parqe si të ishin duke dhuruar pjesë të heshtur të vetes. Ndërsa unë, me ritmin tim të zakonshëm shqiptar, të tregoja për shitësin e mollëve te cepi, për trotuaret që e kanë të shkruar lodhjen, për tramvajin që s’e kemi, por ndonjëherë e dëshirojmë nga inati i trafikut. Ti qeshje. Kur lidhja binte, ne rrinim në ekran, duke mësuar të dashurojmë edhe heshtjen e pikseluar.
Pak nga pak krijuam ritualet tona. Të premten, ora 20:30 tek unë, ora 19:30 tek ti, bisedonim gjatë. Unë mbaja një gotë çaj me mente, ti mbaje një filxhan kafeje që, sipas fjalëve të tua, s’ishte kurrë aq e fortë sa ajo e Tiranës. Të shtunën, dërgonim nga një fotografi të shtëpive tona: dërrasa e kuzhinës ku im shok i shtëpisë linte gjithmonë lugën, dhe rafti i librave te ti ku fotografitë e miqve qëndronin si përkthyes të pamjes. Të dielën, lexoja një paragraf nga një libër që zgjidhje ti, dhe ti një paragraf nga një libër që zgjidhja unë. Ishte një shkëmbim fjalësh që i hidhte ura dy brigjeve tona.
Vështirësitë s’vonuan. Një ditë m’u duk se zëri yt i kishte prishur melodinë e zakonshme, sikur kishte një tel me zë të hollë që kërciste. Pyeta me takt, ti the se ishe e lodhur. U mbylla për pak në heshtje, e ndjeva një thumb në gjoks që s’e kisha provuar më parë: një lloj xhelozie e çuditshme jo për njerëzit, por për orët e tua, për rrugët e tua, për gjumin tënd që nuk ishte më në të njëjtin ritëm me timin. U mësoja vetes të mos pyesja shumë, të mos lëshoja dyshime prej frikës sime. Të dua nga larg do të thotë të kesh besim, i thashë vetes, siç ke besim te treni që nuk e shikon, por e dëgjon nga larg kur vjen.
Më vonë erdhi dhjetori dhe me të biletat e para. Kur dola nga aeroporti i Schönefeldit, fryma e ftohtë më krisi hundët. Të pashë tek mbaje në dorë dy palë doreza, me një buzëqeshje që s’u mësua kurrë me dimrat. Ajo ditë u bë një film i shpejtë: një kafe e ngrohtë në një kënd të ngushtë, një shëtitje te ana e lumit ku uji dukej sikur mendonte, dhe një fotografi ku dritat e lehta të qytetit na lanë fytyrat më të buta. Mbrëmja erdhi e mirë, e qetë. Ti flisje për seminarin tënd, unë për një reportazh që duhej ta mbaroja, dhe bashkë ndërtuam një plan të pakët: të shihemi sërish në pranverë. Kur u ktheva, valixhja m’u duk më e rëndë se herën kur erdha, ndoshta sepse kisha marrë me vete mënyrën si ti e hapje dritaren në mëngjes.
Pranvera na gjeti me të papritura të vogla. Bujtën në qelizat tona lajme për punë që duhej zgjeruar, për orare që duhej shpërndarë. Ne ndryshuam orën e takimeve, e ndonjëherë edhe datat. Nuk e kam harruar një mbrëmje kur s’ulemi dot në video; ti më dërgove një mesazh të gjatë, ku më the se ndonjëherë i trembej mënyrës sime të heshtur të dhembjes. “Kur hesht,” shkrove, “sikur e shoh një mur të bukur, por mur megjithatë.” U mendova gjatë. Muret janë të mira për të mbajtur të ngrohtë, por nganjëherë i ftohin duart. Aty mësova të të them kur trishtohem, pa kërkuar zgjidhje, thjesht që ti ta dish.
Erdhi një verë ku ti u ktheve për pak në bregdet. U takuam në Durrës. Plazhi kishte një zhurmë dashamirëse, fëmijët vraponin si fjalët që s’i kap dot nga gëzimi. U ulëm në një kafene me çadër blu, pijërat kishin akull që kërciste si çapa të imta. Folem për bakllavanë e gjyshes tënde, për nënën tënde që s’e priste që të rrije gjatë jashtë, për babain tim që më thoshte të mos bëja shumë plane me dashurinë se planet i bën jeta. Kur dielli nisi të bjerë, e kuptuam se edhe kjo ditë do t’i shtohej koleksionit të gjërave të bukura që s’mund të mbahen gjatë. Dolëm në breg; teksa valët prishnin kufij të vegjël, ti m’u mbështete te kraharori dhe the: “Do të të dua nga larg derisa largësia të mos ketë emër.”
Në mes të vjeshtës, gjërat u bënë reale. Unë mora një ofertë pune në Prishtinë, ti një mundësi praktike që do zgjatej edhe dy vite të tjera. Rrjedha e orëve u bë lumë që vraponte në dy shtretër. Uleshim në ekranet tona si dy hartografë të pa lodhur, përpiqeshim t’i vizatonim territoret ku mund të takoheshim: festat, pushimet, fundjavat e gjata. E shihja se si e bëje llogarinë me kujdes, se si e pyesje veten nëse ishte e drejtë të më mbaje të lidhur me një fije që shpesh dukej e hirtë nga lodhja. Edhe unë e bëja të njëjtën pyetje, por nuk gjetëm dot një përgjigje që të mos e vriste tjetrën. Kështu, vendosëm ta quanim marrëveshje të përkohshme: të mos i kërkonim njëri-tjetrit të gjërave që ardhmja nuk na i dha ende.
Në një natë të gjatë dhjetori, bora ra sërish te dritarja jote dhe shiu te imja. Më dërgove një fotografi të karriges ku përgatisje punët e tua, me një letër të bardhë ku kishe shënuar dy fjali: “Largësia është një lloj premtimi. Ose e mban ftohtë që të kujtojë se çfarë pret, ose e ngroh si me furrë buke, që të mos humbasë shijen.” Unë të ktheva një zë, një zë që mezi e mbaja të fortë: “Kur të dua nga larg, i mësohem të mos i kërkoj dashurisë shpejtësi. Mjafton që ajo të mbërrijë.”
Vitin tjetër e mbajtëm me fije të tjera të bukura. Ti nisje paketa me libra të përdorur, me fletore të ruajtura nga kafenetë, me biskota që erëmonin udhëtime. Unë të nisa shënime me letra ngjitëse, ku shkruaja gjëra të thjeshta: “mos harro të hash mëngjes”, “drita e pasdites është puthje pa duar”, “një hap në orën 18:00 të kujton se rrihemi ende”. Kur vinin keqkuptimet, nuk shfrinim. Mësojmë të bëjmë pushim, si shoferë të mirë në rrugë të mjegullta. Kur vinte gëzimi, e tepronim qëllimisht, si fëmijë që i fryjnë tullumbaces edhe kur banesa është e ulët.
Në një maj të dytë, e ndjeva që lodhja po të rëndonte te supet. Trupi yt kërkonte praninë jo vetëm në ekran, edhe unë e ndjeja të njëjtën uri. Folem gjatë, pa mëri, pa faj. Dashuria jonë dukej sikur kishte një zemër që rrihte në dy dhoma; e bënim të mundur, por ajo ndonjëherë i humbte ritmet. E bëmë një pyetje që s’duhet t’i bëhet askujt, por ndonjëherë është e vetmja që të shpëton nga iluzionet: “A është e mjaftueshme kjo mënyrë?” Heshtëm. Pastaj më the: “Ndoshta nuk është çështje mjaftueshmërie, por çështje sezoni. Ka stinë kur dashurinë e ujisim nga larg, dhe ka stinë kur ajo na kërkon pranë.”
U pajtuam me një të vërtetë që s’bënte zhurmë: të vazhdonim ta donim këtë marrëdhënie sa për ta mbajtur të drejtë, jo sa për ta vënë në provë. Asnjëri s’u zhduk në heshtje. Asnjëri s’u ngjit në një dramë të madhe. Ishim dy njerëz që i mbanin parimet fort, por njëri-tjetrin edhe më fort. E gjetëm ritmin e një dashurie që nuk kërkon patjetër kulme, por nuk pranon as rënie të papritura. Si alpinistë që e duan malën, por dinë të kthehen kur moti i lëshon gurët.
Një ditë më dërgove një video të shkurtër. Ishte dritarja jote. Jashtë binte shi, e rruga kishte flluska që shpërthenin si nota muzike. Të dëgjova të thuash: “S’ka asgjë heroike në dashurinë nga larg. Ka vetëm një rregull: mos u bëj i ashpër me veten kur mungon tjetri.” E ripash disa herë. Mendova për të gjitha herët kur e fajësova veten pse s’isha te dora jote kur të dhimbte koka, për ditët kur u mërzita që nuk bëja dot pazarin me ty, për netët kur të numëroja frymën nga ekrani e nuk e kapja dot ritmin. Pastaj vendosa të jem i butë me veten, ashtu siç do të doja ta kishe ti dorën mbi supin tim.
Në vjeshtën që erdhi, ti u ktheve sërish, kësaj here për më gjatë. Nuk e dinim sa. Nuk premë premtime madhështore; i dhamë vetëm njëri-tjetrit një mëngjes të zakonshëm. Qumështi zjehej, buka nxehej, orët shkonin pa u ndjekur me sy. E kuptova se ndonjëherë mrekullia është të ndash gjërat e vogla pa e ditur fare se po i ndan. Rrinim bashkë pa e bërë program çfarë ishte natyrë. Kur duhej të largoheshe, nuk patëm fjalë të reja për të thënë. Kemi thënë gjithçka tashmë, mendova, dhe prapë ka gjëra që nuk kanë emër.
Largësia s’na la kurrë me duar bosh. Na dha një gjuhë të vetën, ku “mirëmëngjes” do të thotë “jam këtu”, dhe “natën e mirë” do të thotë “mbaro sot, fillo nesër”. Na mësoi të mos presim, të mos jemi të varur nga orët që rrinë te muri si roje të kotë. Na mësoi një art të vogël, një art që s’ka çmime, por ka qetësi: të kujtojmë njëri-tjetrin pa e shndërruar kujtesën në barrë. Të dua nga larg do të thotë të vesh në xhep një gur të vogël që të mbron nga stuhitë; të dua nga larg do të thotë të dish se gjuha e zemrës nuk përkthehet gjithmonë në kilometra.
Nuk e di sa do të zgjasë kjo mënyra jonë. Nuk e di as nëse një ditë do ta gjejmë të njëjtën banesë, një qira të përbashkët, një raft ku librat tanë të rrinë shpatull më shpatull. E di vetëm kaq: sot u zgjova dhe i pjesëtova orët e ditës tënde, si një llogari e butë që nuk të detyron, por të fton. Në mesditë do të jesh duke dalë nga seminari, në pasdite do të ecësh në rrugën me pemë ku gjethët bëhen si monedha bakri, në mbrëmje do të mbyllësh perdet dhe do të ndalësh pak, fare pak, për t’u menduar nëse unë jam duke parë të njëjtin film me ty. Ndoshta jo, por e di që po marr frymë me ritmin tënd. Edhe për sot, kjo është e mjaftueshme.
Ka njerëz që besojnë se dashuria nga larg është thjesht një provë zjarri. Unë s’e besoj më. Ajo është një mënyrë të jetuari, një kaligrafi e ditëve, ku shkruan pak me dorë, shumë me zemër. Ka ditë kur dështoj dhe jam i rëndë nga dëshirat e mëdha; ka ditë kur kam guximin të jem i thjeshtë dhe e lë dashurinë të jetë ajo që është: pranë dhe larg në të njëjtën kohë. Në fund, kur vendos telefonin në tavolinë dhe drita e ekranit fiket, rri pak në errësirë, e ndiej që diku atje një dritare hapet. Nuk më duhet konfirmim. Mjafton një frymë.
Nëse do më pyesje çfarë kam mësuar nga ky udhëtim, do të të thosha këtë: të dua nga larg nuk është zëvendësim i dashurisë, por është rit i saj. Rit që na bën të saktë me fjalët, të drejtë me heshtjen, të durueshëm me gabimet. Të dua nga larg do të thotë të të shkruaj kur s’kam asgjë të re, sepse e reja nuk është lajmi i ditës, por ngushëllimi që ndërron formë. Do të thotë të mos kërkoj rrëfime të mëdha për ta justifikuar mungesën, por të pranoj se mungesa është një mënyrë e pranisë kur zemra jonë zgjedh të mos e dorëzojë veten.
Prandaj, kur të shoh sërish, qoftë në një aeroport, qoftë në një stacion autobusi, e di se nuk do të më duhet ta rikrijoj gjithë këtë për të të provuar diçka. Ne e dimë tashmë se si tingëllon zëri i largësisë dhe si shkrin ai kur një dorë prek një dorë. Ne e dimë se si dritat e mbrëmjes mund të bëhen faqe libri, e si faqet e librit mund të bëhen dritë e mbrëmjes. Ndërkohë, deri në atë takim, unë do të vazhdoj të rregulloj orën time sipas frymës sate. Do t’i mbaj dritaret gjysmëhapur, që zëri yt të ketë nga të hyjë. Dhe, nëse s’më dëgjon dot, s’ka gjë. Mjafton që të dish: unë jam këtu, duke të dashur nga larg, pa frikë dhe pa ngut, ashtu siç bëhen gjërat e vërteta kur s’e kanë nevojën të bërtasin.